तेलंगाना में प्रवासी पक्षी: कब आते हैं और कब जाते हैं
सर्दियों में लगभग 66 तरह के पक्षी तेलंगाना आते हैं, और कुछ और गर्मियों में आते हैं या रास्ते में यहाँ से गुज़रते हैं। नीचे हर पक्षी के यहाँ रहने के महीने हैं, जो 2016 से 2025 तक तेलंगाना के 10,18,082 पक्षी रिकॉर्ड से निकाले गए हैं।
हर पंक्ति में जनवरी से दिसंबर तक के महीने हैं। रंग जितना गहरा, उस महीने में पक्षी उतना ज़्यादा दर्ज हुआ।
अभी आ रही प्रजातियाँ
वे पक्षी जो आमतौर पर नवंबर या दिसंबर में आते हैं।
पोदेना नरकुल-फुदकी Acrocephalus dumetorumनव॰ से अप्रैल तक
गुलाबी मैना Pastor roseusनव॰ से अप्रैल तक
Booted Warbler Iduna caligataनव॰ से अप्रैल तक
तिदारी बत्तख़ Spatula clypeataनव॰ से मार्च तक
सींखपर बत्तख़ Anas acutaनव॰ से मार्च तक
Sykes's Warbler Iduna ramaनव॰ से अप्रैल तक
पियासन बत्तख़ Mareca penelopeनव॰ से मार्च तक
सुर्खाब Tadorna ferrugineaनव॰ से अप्रैल तक
छोटी मुर्ग़ाबी Anas creccaनव॰ से फ़र॰ तक
सरपट्टी स्वान Anser indicusनव॰ से मार्च तक
तुर्रा Ficedula parvaनव॰ से मार्च तक
नील कंठी Luscinia svecicaनव॰ से फ़र॰ तक
सर्दियों के मेहमान 66
लगभग सितंबर या अक्टूबर से मार्च या अप्रैल तक यहाँ रहते हैं। सबसे ज़्यादा दर्ज पक्षी पहले।
सामान्य अबाबील Hirundo rusticaसित॰ से अप्रैल तक
पोदेना नरकुल-फुदकी Acrocephalus dumetorumनव॰ से अप्रैल तक
हरी पतफुदकी Phylloscopus trochiloidesसित॰ से मार्च तक
भूरा चौबाहा Tringa glareolaसित॰ से अप्रैल तक
गुलाबी मैना Pastor roseusनव॰ से अप्रैल तक
Booted Warbler Iduna caligataनव॰ से अप्रैल तक
भूरा लहटोरा Lanius cristatusअक्टू॰ से अप्रैल तक
स्लेटी खंजन Motacilla cinereaसित॰ से अप्रैल तक
तिदारी बत्तख़ Spatula clypeataनव॰ से मार्च तक
Lesser Whitethroat Sylvia currucaअक्टू॰ से मार्च तक
स्लेटी भुजंगा Dicrurus leucophaeusअक्टू॰ से अप्रैल तक
चेता बत्तख़ Spatula querquedulaअक्टू॰ से अप्रैल तक
सामान्य भटपिद्दा Saxicola maurusसित॰ से मार्च तक
हरा चौबाहा Tringa ochropusसित॰ से मार्च तक
दलदली पत्तई Circus aeruginosusसित॰ से मार्च तकपश्चिमी पिलकिया खंजन Motacilla flavaअक्टू॰ से अप्रैल तक
सींखपर बत्तख़ Anas acutaनव॰ से मार्च तक
टाइगा मछरिया Ficedula albicillaअक्टू॰ से मार्च तक
सामान्य खेरमुतिया Falco tinnunculusअक्टू॰ से मार्च तक
Marsh Sandpiper Tringa stagnatilisअक्टू॰ से मार्च तक
Green Warbler Phylloscopus nitidusअक्टू॰ से मार्च तक
Sykes's Warbler Iduna ramaनव॰ से अप्रैल तक
सफ़ेद खंजन Motacilla albaअक्टू॰ से मार्च तक
पियासन बत्तख़ Mareca penelopeनव॰ से मार्च तक
सुर्खाब Tadorna ferrugineaनव॰ से अप्रैल तक
बड़ा टिमटिमा चौबाहा Tringa nebulariaसित॰ से अप्रैल तक
थिरथिरा Phoenicurus ochrurosअक्टू॰ से मार्च तक
छोटी मुर्ग़ाबी Anas creccaनव॰ से फ़र॰ तक
सरपट्टी स्वान Anser indicusनव॰ से मार्च तक
कश्मीरी शैल कस्तूरा Monticola solitariusअक्टू॰ से अप्रैल तक
तुर्रा Ficedula parvaनव॰ से मार्च तक
पीला गिरगिटमार Circus macrourusअक्टू॰ से मार्च तक
नील कंठी Luscinia svecicaनव॰ से फ़र॰ तक
तरु चरचरी Anthus trivialisनव॰ से मार्च तक
सामान्य चहा Gallinago gallinagoसित॰ से अप्रैल तक
गिलहरीमार बाज़ Hieraaetus pennatusअक्टू॰ से मार्च तक
बेखुर बत्तख़ Mareca streperaनव॰ से मार्च तक
Montagu's Harrier Circus pygargusअक्टू॰ से मार्च तक
Brown-breasted Flycatcher Muscicapa muttuiअक्टू॰ से मार्च तक
Red-headed Bunting Emberiza brunicepsनव॰ से फ़र॰ तक
टेमिन्क पनलवा Calidris temminckiiसित॰ से अप्रैल तक
छोटी लालसिर बत्तख Aythya ferinaदिस॰ से मार्च तक
Paddyfield Warbler Acrocephalus agricolaनव॰ से मार्च तक
Blyth's Pipit Anthus godlewskiiअक्टू॰ से मार्च तक
Sulphur-bellied Warbler Phylloscopus griseolusनव॰ से मार्च तक
Brown-headed Gull Chroicocephalus brunnicephalusनव॰ से अप्रैल तक
भूरिया चरचरी Anthus campestrisअक्टू॰ से मार्च तक
Black-Headed Bunting Emberiza melanocephalaनव॰ से जन॰ तक
Red-crested Pochard Netta rufinaदिस॰ से फ़र॰ तक
पीला खंजन Motacilla citreolaनव॰ से मार्च तक
बड़ा बघेरीभरत Calandrella brachydactylaअक्टू॰ से फ़र॰ तक
गर्दन ऐंठा Jynx torquillaअक्टू॰ से मार्च तक
Forest Wagtail Dendronanthus indicusनव॰ से अप्रैल तक
मछलीमार Pandion haliaetusअक्टू॰ से मार्च तक
Grey-necked Bunting Emberiza buchananiअक्टू॰ से फ़र॰ तक
कालशीर्ष धोमरा Chroicocephalus ridibundusनव॰ से फ़र॰ तक
Short-eared Owl Asio flammeusदिस॰ से मार्च तक
अबलक बत्तख़ Aythya fuligulaनव॰ से मार्च तक
बाशा Accipiter nisusअक्टू॰ से अप्रैल तक
Black-naped Oriole Oriolus chinensisअक्टू॰ से मार्च तक
Pin-tailed Snipe Gallinago stenuraसित॰ से अप्रैल तक
Baillon's Crake Porzana pusillaनव॰ से अप्रैल तक
Large-billed Leaf Warbler Phylloscopus magnirostrisअक्टू॰ से अप्रैल तक
ह्यूम पतफुदकी Phylloscopus humeiअक्टू॰ से फ़र॰ तक
Eastern Orphean Warbler Sylvia crassirostrisअक्टू॰ से मार्च तक
Black Stork Ciconia nigraदिस॰ से फ़र॰ तक
गर्मी और मानसून के मेहमान 2
लगभग अप्रैल या मई से यहाँ रहते हैं, अक्सर अंडे देने और बच्चे पालने के लिए, और ठंड आने तक चले जाते हैं।
सुरमई पपीहा Cacomantis passerinusअप्रैल से सित॰ तक
भारतीय पपीहा Cuculus micropterusमई से जून तक
तेलंगाना के पक्षी, पूरे साल
तेलंगाना में सबसे ज़्यादा दर्ज किए गए 40 पक्षी, स्थानीय और प्रवासी दोनों। पट्टी दिखाती है कि हर पक्षी किन महीनों में दर्ज होता है; जिस महीने वह लोगों के रिकॉर्ड का बड़ा हिस्सा हो, वहाँ रंग गहरा है।
| प्रजातियाँ | |
|---|---|
| गुलदुम बुलबुल Pycnonotus cafer | |
| Rock Pigeon Columba livia | |
| Spotted Dove Spilopelia chinensis | |
| बैंगनी शक्करखोरा Cinnyris asiaticus | |
| स्लेटी दुमफुदकी Prinia socialis | |
| हरा पतरंगा Merops orientalis | |
| मैना Acridotheres tristis | |
| Saxicoloides fulicatus Saxicoloides fulicatus | |
| कोयल Eudynamys scolopaceus | |
| कौवा Corvus splendens | |
| सफ़ेद छाती किलकिला Halcyon smyrnensis | |
| दर्जिन Orthotomus sutorius | |
| तोता Psittacula krameri | |
| भुजंगा Dicrurus macrocercus | |
| बड़ा पचरंगी शक्करखोरा Leptocoma zeylonica | |
| Red-wattled Lapwing Vanellus indicus | |
| मोर Pavo cristatus | |
| भारद्वाज Centropus sinensis | |
| Indian Pond Heron Ardeola grayii | |
| Laughing Dove Spilopelia senegalensis | |
| ठठेरा बसंता Psilopogon haemacephalus | |
| घरेलू गौरैया Passer domesticus | |
| सफ़ेद भौंह खंजन Motacilla maderaspatensis | |
| चित्ती मुनिया Lonchura punctulata | |
| चरचरा Euodice malabarica | |
| चील Milvus migrans | |
| कर्छिया बगला Egretta garzetta | |
| टिक्कली मछरिया Cyornis tickelliae | |
| छोटा फूलचुकी Dicaeum erythrorhynchos | |
| अबलक झाड़ीपिद्दा Saxicola caprata | |
| Little Cormorant Microcarbo niger | |
| छोटी नभ-अबाबील Apus affinis | |
| Yellow-billed Babbler Turdoides affinis | |
| तीतर Ortygornis pondicerianus | |
| अंजन Ardea cinerea | |
| Indian Spot-billed Duck Anas poecilorhyncha | |
| दयाल Copsychus saularis | |
| सामान्य शौबीगा Aegithina tiphia | |
| सादी दुमफुदकी Prinia inornata | |
| अबलकी मैना Gracupica contra |
सवाल
- सर्दियों में तेलंगाना कौन-से पक्षी आते हैं?
- दस साल के रिकॉर्ड के अनुसार लगभग 66 प्रजातियाँ। सबसे ज़्यादा दर्ज होने वालों में सामान्य अबाबील, पोदेना नरकुल-फुदकी, हरी पतफुदकी, भूरा चौबाहा, गुलाबी मैना, Booted Warbler हैं।
- प्रवासी पक्षी तेलंगाना कब आते हैं?
- ज़्यादातर सर्दियों के मेहमान अक्टूबर में आते हैं और मार्च तक लौट जाते हैं। इसके बजाय 2 गर्मियों के मेहमान, जैसे सुरमई पपीहा, गर्म महीनों में आते हैं।
- यह कैसे निकाला गया है?
- 2016 से 2025 तक तेलंगाना के 10,18,082 पक्षी रिकॉर्ड से, जो GBIF के ज़रिए खुले रूप में साझा किए गए हैं, ज़्यादातर eBird से। हर प्रजाति की तुलना उसी महीने राज्य में दर्ज सभी पक्षियों से की जाती है, ताकि कोई पक्षी सिर्फ़ इसलिए आम न लगे कि उस समय ज़्यादा लोग पक्षी देखने निकलते हैं। कोई पक्षी तभी सूची में आता है जब तेलंगाना में उसके महीने पूरे भारत जैसा ही पैटर्न दिखाएँ।
तेलंगाना के शहरों के आसपास के पक्षी
दूसरे राज्य
पूरा भारतअंडमान और निकोबार द्वीपसमूहआंध्र प्रदेशअरुणाचल प्रदेशअसमबिहारचंडीगढ़छत्तीसगढ़दिल्लीगोवागुजरातहरियाणाहिमाचल प्रदेशझारखंडकर्नाटककेरलमध्य प्रदेशमहाराष्ट्रमेघालयमिज़ोरमनागालैंडओडिशापुडुचेरीपंजाबराजस्थानसिक्किमतमिलनाडुत्रिपुराउत्तर प्रदेशउत्तराखंडपश्चिम बंगाल
डेटा: 2016 से 2025 तक तेलंगाना के 10,18,082 पक्षी रिकॉर्ड, CC0 या CC BY 4.0 के तहत, GBIF.org से, ज़्यादातर Cornell Lab of Ornithology के eBird Observation Dataset से। अपनी सूचियाँ साझा करने वाले हर पक्षी-प्रेमी का धन्यवाद। अपडेट: 2026-11-12। Wildlife Network कैसे काम करता है।