दिल्ली में प्रवासी पक्षी: कब आते हैं और कब जाते हैं
सर्दियों में लगभग 47 तरह के पक्षी दिल्ली आते हैं, और कुछ और गर्मियों में आते हैं या रास्ते में यहाँ से गुज़रते हैं। नीचे हर पक्षी के यहाँ रहने के महीने हैं, जो 2016 से 2025 तक दिल्ली के 6,20,334 पक्षी रिकॉर्ड से निकाले गए हैं।
हर पंक्ति में जनवरी से दिसंबर तक के महीने हैं। रंग जितना गहरा, उस महीने में पक्षी उतना ज़्यादा दर्ज हुआ।
अभी आ रही प्रजातियाँ
वे पक्षी जो आमतौर पर नवंबर या दिसंबर में आते हैं।
सामान्य चिपचिप पतफुदकी Phylloscopus collybitaनव॰ से मार्च तक
तुर्रा Ficedula parvaनव॰ से मार्च तक
बेखुर बत्तख़ Mareca streperaनव॰ से मार्च तक
तिदारी बत्तख़ Spatula clypeataनव॰ से मार्च तक
छोटी लालसिर बत्तख Aythya ferinaनव॰ से फ़र॰ तक
छोटी मुर्ग़ाबी Anas creccaनव॰ से मार्च तक
Brown-headed Gull Chroicocephalus brunnicephalusनव॰ से मार्च तक
सींखपर बत्तख़ Anas acutaनव॰ से मार्च तक
कुर्चिया बत्तख़ Aythya nyrocaनव॰ से फ़र॰ तक
अबलक बत्तख़ Aythya fuligulaदिस॰ से फ़र॰ तक
सरपट्टी स्वान Anser indicusनव॰ से मार्च तक
Steppe Eagle Aquila nipalensisदिस॰ से मार्च तक
सर्दियों के मेहमान 47
लगभग सितंबर या अक्टूबर से मार्च या अप्रैल तक यहाँ रहते हैं। सबसे ज़्यादा दर्ज पक्षी पहले।
ह्यूम पतफुदकी Phylloscopus humeiअक्टू॰ से मार्च तक
Lesser Whitethroat Sylvia currucaसित॰ से अप्रैल तक
हरी पतफुदकी Phylloscopus trochiloidesसित॰ से फ़र॰ तक
थिरथिरा Phoenicurus ochrurosअक्टू॰ से अप्रैल तक
सामान्य चिपचिप पतफुदकी Phylloscopus collybitaनव॰ से मार्च तक
तुर्रा Ficedula parvaनव॰ से मार्च तक
सफ़ेद खंजन Motacilla albaसित॰ से मार्च तक
सामान्य अबाबील Hirundo rusticaसित॰ से फ़र॰ तक
पीला खंजन Motacilla citreolaअक्टू॰ से अप्रैल तकपश्चिमी पिलकिया खंजन Motacilla flavaअक्टू॰ से मार्च तक
स्लेटी भुजंगा Dicrurus leucophaeusअक्टू॰ से मार्च तक
नील कंठी Luscinia svecicaअक्टू॰ से मार्च तक
स्लेटी खंजन Motacilla cinereaसित॰ से मार्च तक
गिलहरीमार बाज़ Hieraaetus pennatusअक्टू॰ से मार्च तक
बेखुर बत्तख़ Mareca streperaनव॰ से मार्च तक
सामान्य भटपिद्दा Saxicola maurusसित॰ से अप्रैल तक
तिदारी बत्तख़ Spatula clypeataनव॰ से मार्च तक
तिल्यर मैना Sturnus vulgarisअक्टू॰ से फ़र॰ तक
टाइगा मछरिया Ficedula albicillaअक्टू॰ से मार्च तक
छोटी लालसिर बत्तख Aythya ferinaनव॰ से फ़र॰ तक
छोटी मुर्ग़ाबी Anas creccaनव॰ से मार्च तक
कालशीर्ष धोमरा Chroicocephalus ridibundusअक्टू॰ से मार्च तक
Sulphur-bellied Warbler Phylloscopus griseolusसित॰ से अप्रैल तक
Brown-headed Gull Chroicocephalus brunnicephalusनव॰ से मार्च तक
सींखपर बत्तख़ Anas acutaनव॰ से मार्च तक
सुर्खाब Tadorna ferrugineaअक्टू॰ से फ़र॰ तक
दलदली पत्तई Circus aeruginosusसित॰ से फ़र॰ तक
कुर्चिया बत्तख़ Aythya nyrocaनव॰ से फ़र॰ तक
तरु चरचरी Anthus trivialisसित॰ से अप्रैल तक
अबलक बत्तख़ Aythya fuligulaदिस॰ से फ़र॰ तक
Pallas's Gull Ichthyaetus ichthyaetusसित॰ से फ़र॰ तक
सामान्य खेरमुतिया Falco tinnunculusसित॰ से अप्रैल तक
गर्दन ऐंठा Jynx torquillaसित॰ से मार्च तक
सरपट्टी स्वान Anser indicusनव॰ से मार्च तक
Steppe Eagle Aquila nipalensisदिस॰ से मार्च तक
चेता बत्तख़ Spatula querquedulaसित॰ से अप्रैल तक
Long-billed Pipit Anthus similisअक्टू॰ से मार्च तक
पियासन बत्तख़ Mareca penelopeनव॰ से मार्च तक
Long-Legged Buzzard Buteo rufinusअक्टू॰ से अप्रैल तक
बदामी पूँछ लहटोरा Lanius isabellinusअक्टू॰ से मार्च तक
White-tailed Lapwing Vanellus leucurusअक्टू॰ से मार्च तक
Red-crested Pochard Netta rufinaनव॰ से फ़र॰ तक
Black-throated Thrush Turdus atrogularisदिस॰ से मार्च तक
भूरिया चरचरी Anthus campestrisअक्टू॰ से मार्च तक
सामान्य चहा Gallinago gallinagoसित॰ से मार्च तक
Greater Spotted Eagle Aquila clangaनव॰ से मार्च तक
कश्मीरी शैल कस्तूरा Monticola solitariusनव॰ से अप्रैल तक
गर्मी और मानसून के मेहमान 1
लगभग अप्रैल या मई से यहाँ रहते हैं, अक्सर अंडे देने और बच्चे पालने के लिए, और ठंड आने तक चले जाते हैं।
सुरमई पपीहा Cacomantis passerinusजून से सित॰ तक
दिल्ली के पक्षी, पूरे साल
दिल्ली में सबसे ज़्यादा दर्ज किए गए 40 पक्षी, स्थानीय और प्रवासी दोनों। पट्टी दिखाती है कि हर पक्षी किन महीनों में दर्ज होता है; जिस महीने वह लोगों के रिकॉर्ड का बड़ा हिस्सा हो, वहाँ रंग गहरा है।
| प्रजातियाँ | |
|---|---|
| मैना Acridotheres tristis | |
| कौवा Corvus splendens | |
| Rock Pigeon Columba livia | |
| चील Milvus migrans | |
| तोता Psittacula krameri | |
| गुलदुम बुलबुल Pycnonotus cafer | |
| Jungle Babbler Turdoides striata | |
| बड़ा हरा बसंता Psilopogon zeylanicus | |
| बैंगनी शक्करखोरा Cinnyris asiaticus | |
| दर्जिन Orthotomus sutorius | |
| धोर-फाख्ता Streptopelia decaocto | |
| मोर Pavo cristatus | |
| दयाल Copsychus saularis | |
| Laughing Dove Spilopelia senegalensis | |
| लाल तरुपिक Dendrocitta vagabunda | |
| सिपाही बुलबुल Pycnonotus jocosus | |
| कोयल Eudynamys scolopaceus | |
| Red-wattled Lapwing Vanellus indicus | |
| Yellow-footed Green Pigeon Treron phoenicopterus | |
| ठठेरा बसंता Psilopogon haemacephalus | |
| स्लेटी दुमफुदकी Prinia socialis | |
| सफ़ेद छाती किलकिला Halcyon smyrnensis | |
| भुजंगा Dicrurus macrocercus | |
| Oriental White-eye Zosterops palpebrosus | |
| घरेलू गौरैया Passer domesticus | |
| धनेश Ocyceros birostris | |
| अबलकी मैना Gracupica contra | |
| हीरामन तोता Psittacula eupatria | |
| Saxicoloides fulicatus Saxicoloides fulicatus | |
| काला बुज्जा Pseudibis papillosa | |
| तीतर Ortygornis pondicerianus | |
| ह्यूम पतफुदकी Phylloscopus humei | |
| हरा पतरंगा Merops orientalis | |
| भारद्वाज Centropus sinensis | |
| Brahminy Starling Sturnia pagodarum | |
| Indian Spot-billed Duck Anas poecilorhyncha | |
| सफ़ेद-छाती जलमुर्गी Amaurornis phoenicurus | |
| सुनहरा कठफोड़वा Dinopium benghalense | |
| काली जलमुर्गी Gallinula chloropus | |
| Bank Myna Acridotheres ginginianus |
सवाल
- सर्दियों में दिल्ली कौन-से पक्षी आते हैं?
- दस साल के रिकॉर्ड के अनुसार लगभग 47 प्रजातियाँ। सबसे ज़्यादा दर्ज होने वालों में ह्यूम पतफुदकी, Lesser Whitethroat, हरी पतफुदकी, थिरथिरा, सामान्य चिपचिप पतफुदकी, तुर्रा हैं।
- प्रवासी पक्षी दिल्ली कब आते हैं?
- ज़्यादातर सर्दियों के मेहमान अक्टूबर में आते हैं और मार्च तक लौट जाते हैं। इसके बजाय 1 गर्मियों के मेहमान, जैसे सुरमई पपीहा, गर्म महीनों में आते हैं।
- यह कैसे निकाला गया है?
- 2016 से 2025 तक दिल्ली के 6,20,334 पक्षी रिकॉर्ड से, जो GBIF के ज़रिए खुले रूप में साझा किए गए हैं, ज़्यादातर eBird से। हर प्रजाति की तुलना उसी महीने राज्य में दर्ज सभी पक्षियों से की जाती है, ताकि कोई पक्षी सिर्फ़ इसलिए आम न लगे कि उस समय ज़्यादा लोग पक्षी देखने निकलते हैं। कोई पक्षी तभी सूची में आता है जब दिल्ली में उसके महीने पूरे भारत जैसा ही पैटर्न दिखाएँ।
दिल्ली के शहरों के आसपास के पक्षी
दूसरे राज्य
पूरा भारतअंडमान और निकोबार द्वीपसमूहआंध्र प्रदेशअरुणाचल प्रदेशअसमबिहारचंडीगढ़छत्तीसगढ़गोवागुजरातहरियाणाहिमाचल प्रदेशझारखंडकर्नाटककेरलमध्य प्रदेशमहाराष्ट्रमेघालयमिज़ोरमनागालैंडओडिशापुडुचेरीपंजाबराजस्थानसिक्किमतमिलनाडुतेलंगानात्रिपुराउत्तर प्रदेशउत्तराखंडपश्चिम बंगाल
डेटा: 2016 से 2025 तक दिल्ली के 6,20,334 पक्षी रिकॉर्ड, CC0 या CC BY 4.0 के तहत, GBIF.org से, ज़्यादातर Cornell Lab of Ornithology के eBird Observation Dataset से। अपनी सूचियाँ साझा करने वाले हर पक्षी-प्रेमी का धन्यवाद। अपडेट: 2026-11-12। Wildlife Network कैसे काम करता है।